Ustalenia edukacyjne w największym państwie świata od wielu lat są przedmiotem burzliwych rozmów i wątpliwości. Wszystko, co sprawia, że system edukacji w Chinach ma taką, a nie inną opinię, widoczny jest już od najniższym poziomów nauki.

Od 1986 roku system edukacji w Chinach nakłada obowiązek nauki na szkołę podstawową i gimnazjum, które razem trwają dziewięć lat. W 2006 roku tamtejszy rząd zobowiązał się do zapewnienia całkowicie bezpłatnej edukacji, w co wlicza się również zakup podręczników, niezbędnych przyborów i wszelkie opłaty. Roczne inwestycje krajowe na edukację w Chinach wzrosły od 50 miliardów dolarów w 2003 do ponad 250 miliardów dolarów w 2013 roku.

Według wyliczeń chińskiego rządu, w 2011 roku około 81,4% Chińczyków miało wykształcenie średnie. Jeśli chodzi o ilość placówek, w tamtym okresie na terenie całego kraju funkcjonowało 396,567 szkół podstawowych, 94,116 szkół średnich i 2236 instytucji szkolnictwa wyższego. Inne wyliczenia z 2010 roku przedstawiły, że 94% ludności Chin w wieku powyżej 15 lat potrafiło czytać i pisać. 60 lat wcześniej licznik ten oscylował w granicach zaledwie 20%, zaś na początku lat 80. XX wieku – 65%.

W 2009 roku studenci z Uniwersytetu w Szanghaju osiągnęli najlepsze na świecie wyniki w dziedzinie matematyki, nauk ścisłych i alfabetu, co zostało udowodnione podczas programu międzynarodowej oceny uczniów (PISA). Pomimo wysokich wyników, system edukacji w Chinach spotyka się z krytyką, zarówno rodzimą, jak i międzynarodową. Głównymi problemami, które się wskazuje są nacisk na rutynowe zapamiętywanie, a także różnice w jakości nauki między obszarami wiejskimi, a miejskimi.

Historia systemu edukacji w Chinach

Od zamierzchłych czasów nauka stanowiła bardzo ważny czynnik w życiu Chińczyków. Już na początku XX wieku wprowadzono imperialny system egzaminacyjny, którego celem było wyselekcjonowanie najbardziej zdolnych osób i przypisywanie ich do ważnych, urzędniczych stanowisk.

Znacznie później, dokładniej w latach 60. i 70. XX wieku system edukacji w Chinach został ukierunkowany na modernizację gospodarczą. W 1985 roku tamtejszy rząd przekazał odpowiedzialność za podstawowe kształcenie samorządom lokalnym. W tym samym roku doszło do reformy edukacji, która ustanowiła dziewięcioletni obowiązek nauki. Znaczenie nauki widoczne było w finansach – w 1986 roku władze przeznaczały aż 16,8% swojego budżetu na edukację, co stanowiło wzrost o ponad sześć punktów procentowych na przestrzeni dwóch lat.

System edukacji w Chinach podzielony jest łącznie na trzy lata przedszkola, sześć lat szkoły podstawowej i trzy do sześciu lat szkoły średniej. Pierwsze dwa etapy odbywają się z reguły w placówkach prowadzonych przez lokalne władze oświatowe, a nawet prywatne przedsiębiorstwa. Generalnie proces rekrutacji jest bardzo konkurencyjny, a założenia edukacyjne stoją na wysokim poziomie, podobnie jak wysokość czesnego.

Edukacja przedszkolna

Rozpoczęcie najwcześniejszego okresu nauki w wieku trzech lat jest jednym z efektów reformy edukacji z 1985 roku. Przedszkola powstają w budynkach udostępnianych przez firmy publiczne, zakłady produkcyjne, władze miejskie, a nawet prywatne rodziny. Koszty przedszkoli uzależnione są od świadczonych usług, a nauczyciele musza przechodzić odpowiednie szkolenia, aby pełnić swoją rolę.

  • Edukacja przedszkolna w Chinach doczekała się wielu nieprzychylnych komentarzy z uwagi na swój charakter. Najważniejsze cechy wyróżniające sposób przyswajania dzieci do świata w tym kraju to:

  • Dyscyplina na lekcjach: zamiast zabawy, trzyletnie dzieci mają przeprowadzane lekcje, podczas których muszą wystrzegać się konkretnych zasad, np. względem siedzenia na krzesełku czy trzymania dłoni na kolanach

  • Potrzeby fizjologiczne: dzieci nie mogą wychodzić do toalety czy napić się w trakcie lekcji. Podczas przerw nauczyciele zarządzają, kto i kiedy może wyjść w tym celu

  • Jeden rodzaj jedzenia: wszystkie dzieci otrzymują jeden rodzaj posiłku, niezależnie od ich zapotrzebowania czy nietolerancji na niektóre składniki

  • Maszerowanie: dzieci ustawiają się w 2-3 rzędach i w taki sposób poruszają się poza przedszkolem. Nie ma mowy o chodzeniu w parach

System edukacji w Chinach – szkoła podstawowa

W wieku siedmiu lat dzieci rozpoczynają naukę w szkole podstawowej. W dużych obszarach miejskich, takich jak Szanghaj czy Pekin, mogą rozpocząć ją rok wcześniej. W sumie około 60% czasu nauki poświęca się na język chiński i matematykę, które umownie nazywa się ,,Wielką Dwójką”. Ponadto kilkulatkowie uczą się muzyki, sztuki, moralności w społeczeństwie oraz przyrody, a także podejmują praktyczne zajęcia zawodowe. Niektóre szkoły zaczynają uczyć języków obcych dopiero pod koniec szkoły podstawowej.

Szkoła średnia

Kolejnym etapem systemu edukacji w Chinach jest szkoła średnia, do której uczęszcza młodzież w wieku od 12 do 17 lat. Publiczne szkoły średnie są często podzielone na gimnazja, które trwają po trzy lata. Po jego ukończeniu uczniowie mogą wybrać, czy chcą uczęszczać do kolejnego, ogólnokształcącego gimnazjum, szkoły zawodowej czy średniej szkoły zawodowej.

Głównym celem większości szkół średnich jest przygotowanie uczniów do nauki na studiach wyższych. W rzeczywistości jakość placówki mierzona z reguły jest poprzez ilość studentów, których wysyłają na studia. Ma to wiele wspólnego z ograniczoną liczbą miejsc na chińskich uniwersytetach
i ogromnym zainteresowaniem. Nic więc dziwnego, że na uczniów szkół średnich nakładana jest duża presja. Oprócz zwykłego obciążenia nauką, muszą także przygotować się do egzaminu Gaokao, krajowego testu wstępnego, pozwalającego uzyskać wyższe wykształcenie i jest podstawą do rekrutacji studentów.

Sam egzamin jest niezwykle trudny i może trwać nawet 9 godzin, a zdawalność kształtuje się na poziomie 40%. Sprawdza on umiejętności i wiedzę uczniów z języka chińskiego, matematyki, języka obcego i kilku innych, opcjonalnych przedmiotów. Zgodnie z ich wynikami, uczniowie zostają następnie przyjmowani na uniwersytety. Im większą ilość nastolatków wypuści dana szkoła średnia, tym większą cieszy się popularnością.

Plusy i minusy systemu edukacji w Chinach

Od wielu lat Chiny znajdują się w światowej czołówce, jeśli chodzi o rozwój gospodarczy i biznesowy, a także jakość kształcenia. Jakby tego było mało, wielokrotne sukcesy studentów z Szanghaju w przeróżnym konkursach sprawiają, że o nauce w Chinach można mówić tylko w samych superlatywach. To wszystko sprawia, że tamtejsze szkoły, zwłaszcza w dużych miastach można nazwać prawdziwą wylęgarnią niezwykle wykształconych przyszłych specjalistów.

Mimo to, sukcesy studentów z Szanghaju często nazywane są mydleniem oczu względem szkół w mniejszych prowincjach. Szkoły funkcjonujące na obszarach wiejskich nierzadko zdecydowanie odstają poziomem, nie oferując tak wysokich warunków nauki, jak w przypadku metropolii. Dodatkowo, mocno skupiający się na wynikach system edukacji w Chinach doprowadza do tego,
że uczniowie niekiedy nie wytrzymują presji, co kończy się nawet samobójstwami.

Fakty i mity o systemie edukacji w Chinach

  1. Kary cielesne – często spotykane właściwie na każdym poziomie edukacji. Uczniowie mogą być ukarani uderzeniem ręką lub linijką za niewłaściwe zachowanie

  2. Brak ogrzewania – spotykany przede wszystkim na obszarach wiejskich. Zimą podczas zajęć uczniowie często siedzą w kurtkach i czapkach

  3. Ćwiczenia – każdego dnia rano i o godzinie 14:00 uczniowie odbywają ćwiczenia fizyczne, po których organizowany jest uroczysty apel

  4. Numerowanie dzieci – w Chinach system hierarchii jest czymś zupełnie normalnym, dlatego przypisywanie numerów do każdego ucznia pozwala zachować porządek i harmonię

  5. Zapamiętywanie – w większości przypadków nauka polega na konieczności zapamiętywania przez uczniów wszystkiego, co wypowiada nauczyciel